اگر گويند ، چگونه گفت خداى تعالى : * ( يُخْرِجُونَهُمْ ) * ، ايشان را بيرون مىآرند ؟ و اين كسى را گويند كه در ايمان باشد ، و كافران در ايمان نبوده‌اند ، چگونه لفظ اخراج گفت ؟ گوييم از اين چند جواب است : يكى آن كه قتاده گفت و مقاتل كه مراد جهودانند پيش بعثت رسول ما - عليه السّلام - به او ايمان داشتند [ از ] ( 1 ) آنچه در كتب خود ديده بودند از نعت و صفت او ، چون بيامد به او كافر شدند و جحود كردند ، بيانش قوله تعالى : فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِه ( 2 ) . باقى ( 3 ) مفسّران گفتند : آيت عام است در جمله كفّار ، و منع شيطان ايشان را از دخول در آن اخراج خواند ، و اين چنان ( 4 ) باشد كه يكى از ما گويد - چون پدر او را از نصيب ميراث بيفگند : اخرجني ابي من ماله ، و او در مال نبوده باشد ، و مانند اين قوله [ تعالى ] ( 5 ) حكاية عن يوسف - عليه السّلام : إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ ( 6 ) . . . ، و يوسف هرگز بر ملَّت كافران نبود ، و مانند اين قول امرؤ القيس است : [ و ماء ] ( 7 ) كلون البول قد عاد اجنا قليل بها ( 8 ) الأصوات ذي كلإ مخلى گفت : قد عاد اجنا ، و آن ( 9 ) پيش [ از ] ( 10 ) آن آجن نبود ، و مثله قوله تعالى : وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى أَرْذَلِ الْعُمُرِ ( 11 ) . . . ، و مرد هرگز پيش از پيرى پير ( 12 ) نبوده است ، و كذا قول الشّاعر : اطعت العرس فى الشّهوات حتّى أعادتني ( 13 ) عسيفا عبد عبد و قال آخر : فان تكن الايّام احسنّ مرّة الىّ فقد عادت لهنّ ذنوب

--> ( 10 - 7 - 5 - 1 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 2 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 89 . ( 3 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق : و باقى . ( 4 ) . اساس ، مب ، مر : چنين ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 6 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 37 . ( 8 ) . مج ، وز : به . ( 9 ) . اساس ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : از ، با توجّه به مج و وز ، تصحيح شد . ( 11 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 70 . ( 12 ) . مج ، وز : ندارد . ( 13 ) . اساس ، دب ، لب ، فق ، مب ، مر : اعادتى ، با توجّه به مج و وز ، تصحيح شد .